သိူဝ်ၽိူၵ်ႇဢမ်ႇႁပ်ႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်းပုၼ်ႈသူၼ်ႇ
ႁူဝ်ပဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်းပုၼ်ႈသူၼ်ႇ (PR
system) ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈၵူၼ်း မိူင်းႁဝ်း ပႆႇႁူႉလွင်ႈမၼ်းလႄႈ
ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ မႃးပႆႇႁိုင်။

ၸၢႆးဢၢႆႈပဝ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ
ၸၢႆးဢၢႆႈပဝ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ (SNDP) လၢတ်ႈဝႃႈ- ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်းပုၼ်ႈသူၼ်ႇ (PR system) ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈၼႆႉ- 1.မီးၽွၼ်းလီၽွၼ်းၸႃႉ ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉ။ 2.တင်ႈတႄႇ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃမႃးၼႆႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ မႃး ပွၵ်ႈမၼ်းပႆႇၼမ်။ ၵမ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈလူင် ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းသေ မႃးပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈယင်းပႆႇႁိုင်၊ တေမႃးလိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းလၢႆးလွၵ်းပိူင်ပုၼ်ႈသူၼ်ႇ PR system ၼႆႉ မၼ်းပႆႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ- ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼႆႉ တႄႇတင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းၶေႃမႃး၊ ပဵၼ်မိူင်း ၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊမႃး 50-60 ပီမိူင်းယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈၸင်ႇႁဵတ်းလၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်းပုၼ်ႈသူၼ်ႇ (PR system) ဢၼ်တူၵ်းမႅၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးတၢင်းႁူႉၵူၼ်းမိူင်း။ မိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈပႆႇႁူႉသင်၊ ပေႃးဝႃႈဢဝ်လၢႆး ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသူၼ်ႇၼႆ ပႃႊတီႊဢွၼ်ႇပႃႊ တီႊဢိတ်းပေႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ/ ဢမ်ႇပေႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈ တင်ႈၵေႃႈ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းပုၼ်ႈသူၼ်ႇ တိုၼ်းတေ ပဵၼ်ၽွင်းတႅၼ်းမႃး။ ပေႃးၸႂ်ႉလၢႆး (PR system)ၼႆႉ ၽႂ်တေ မႃးပဵၼ်ၽွင်းတႅၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈတေၵႂင်။ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2015 တေမႃးၼႆႉ သိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ဢၢၼ်းၶဝ်ႈၶေႉ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ၸႄႈဝဵင်းမၼ်း ၼမ်မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢဵၼ်ႁႅင်း ပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ မီးသႅၼ်ႁႃႈပၢႆ- ဝႃႈၼႆ။
ပူၼ်ႉမႃးၽွင်းႁၢင်ပီ 2012 တၢင်း ပႃႊတီႊသၢင်ႇသီႈ USDP လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်သူၼ် ၸႂ် ပိူဝ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈၽူႈတႅၼ်းၸွမ်းလွၵ်းပိူင် “ပုၼ်ႈသူၼ်ႇ” PR (Proportional Representation) ။ ၵွပ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတၢင်းၼႃႈ ပီ 2015 ၼႆႉ ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးလွၵ်းပိူင် ၽူႈပေႉလႆႈတင်းပိုၵ်း (Winner take all) မိူၼ်ၼင်ႇ လွၵ်းပိူင်ဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ပႃႊတီႊသၢင်ႇသီႈ USDP ၸၢင်ႈၵၢၼ်ႉပၼ်ပႃႊတီႊ SNLD လုမ်းလုမ်းလူၺ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈသင်။ ပေႃးၸႂ်ႉလၢႆး PR ႁၼ်ဝႃႈယင်းမီးသၢႆငၢႆတိုဝ်ႉတၢင်းလႆႈၸွမ်းၽွင်ႈ။
တူဝ်ယၢင်ႇ လၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈလွၵ်းပိူင် (Winner take all)ၼႆႉ ပေႃးၼေႃႇၽွင်းတႅၼ်းလူင်းၶေႉ လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈမီး 2 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်း 100 ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈ 51 ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈ 49 ၸိုင် ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ 51 ၼၼ်ႉ ပေႉလုမ်းလုမ်း၊ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ 49 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈသင်၊ မၢၵ်ႈသဵင် 49 ၼၼ်ႉ ပႃးၵႂႃႇၸွမ်းၵေႃႉပေႉ 51 ပႅတ်ႈတင်းပိုၵ်း။

ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ မိူဝ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2010 Photo:internet
လွၵ်းပိူင်လိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်း PR ၼႆႉ သင်ဝႃႈတေလိူၵ်ႈၵူၼ်း/ၽူႈတႅၼ်း 10 ၵေႃႉ၊ ဢၼ်ၶေႉၵၼ်မီး 3 ပႃႊတီႊ၊ ပႃႊတီႊၼိုင်ႈလႆႈ 50% ၊ ပႃႊတီႊၼိုင်ႈလႆႈ 30% ၊ ထႅင်ႈပႃႊတီႊၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈ 20% ၸိုင် ပႃႊတီႊဢၼ်လႆႈ 50% တေလႆႈၽူႈတႅၼ်း 5 ၵေႃႉ။ ပႃႊတီႊလႆႈ 30% တေလႆႈၽူႈတႅၼ်း 3 ၵေႃႉလႄႈ ပႃႊတီႊဢၼ်လႆႈ 20% တေလႆႈၽူႈတႅၼ်း 2 ၵေႃႉ၊ ႁူမ်ႈ 10 ၵေႃႉ။
ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းတၢင်းၼႂ်းမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် ပႃႊတီႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈ ၼမ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ပႃႊတီႊၸႄႈမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2010 တင်း 2015 တေပိူင်ႈၵၼ်၊ မိူဝ်ႈ 2010 ပူၼ်ႉမႃး ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈၶေႉၶဵင်ႇ ပဵၼ်ပႃႊတီႊသၢင်ႇသီႈ USDP ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပေႃးထိုင် 2015 ၼႆႉ တေပဵၼ်ၼူၵ်ႉယုင်း NLD ။ ပႃႊတီႊ NLD ၼႆႉ မီးငိုၼ်းၼမ်၊ ႁႅင်းၵေႃႈႁႅင်းယႂ်ႇ၊ သမ်ႉမီးၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တင်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တေမီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလူင်ႉ လႅင်းၵၼ်တင်း NLD ၊ ပေႃးၼၼ်ၸင်ႇတေမီးလွင်ႈလီတႃႇမိူဝ်းၼႃႈ- ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းထႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈလွၵ်းပိူင် PR (Party-list system) တင်း လွၵ်းပိူင် (Winner take all) ၼင်ႇၵၼ်။ လၢႆးၼိုင်ႈၸႂ်ႉလိူၵ်ႈၵူၼ်း၊ လၢႆးၼိုင်ႈၸႂ်ႉလိူၵ်ႈပႃႊတီႊ၊ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းယူႊရွပ်ႈ (EU)ၵေႃႈ မီးလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၸႂ်ႉလွၵ်းပိူင် PR ၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ။
Tags: News, Politic
